Programma naar een rijke Waddenzee

Nieuwsbericht

donderdag 13 september 2018

Primeur op Texel: kweek van inheemse platte oester gelukt

 

Onderzoekers van Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Texel zijn erin geslaagd larven te kweken van een inheemse oestersoort. Het gaat om de ‘platte oester’ (Ostrea edulis), een soort die al honderd jaar uit de Waddenzee is verdwenen. Het onderzoek heeft als doel om het natuurlijk herstel van de platte oesterbanken in de Waddenzee te bevorderen.

De terugkeer van de platte oester kwam voor het eerst aan het licht in 2012 toen een Texelse visser zijn vondst voor identificatie naar het NIOZ bracht. In de opeenvolgende jaren werden ook in de Waddenzee bij Vlieland platte oesters aangetroffen. “Een bijzonder moment”, aldus een enthousiaste onderzoekster Katja Philippart. “Het was maar een handjevol, maar het biedt ons nu de mogelijkheid om samen met het Programma naar een Rijke Waddenzee, Wereld Natuur Fonds, ARK Natuurontwikkeling en Edmelja de platte ‘waddenoester’ verder te onderzoeken. We willen deze waddenbewoner beter leren kennen en achterhalen welke omstandigheden het meest gunstig zijn voor groei en overleving. Met die kennis willen we de kans op natuurlijk herstel van oesterbanken in de Waddenzee vergroten.”

Plotselinge geboorte

Na een jaar optimale zorg in een klimaatkamer van het NIOZ werden vrijdag 7 september voor het eerst larven waargenomen. Een heuglijk feit, dat meteen door de onderzoekers met beschuit met muisjes werd gevierd. Dat moesten dan wel blauwe zijn, want álle platte oesters beginnen hun leven als mannetjes, en veranderen in vrouwtjes als ze groter worden.

De geboorte van de larfjes is een eerste stap om deze relatief nieuwe (oude) Waddenzeebewoner beter te leren kennen, zonder de lokale bronpopulaties te belasten. De onderzoekster is nieuwsgierig hoe deze mogelijke ondersoort – met zijn oorsprong in de Waddenzee – reageert op zeewatertemperatuur, zoutgehalte en ziektedruk en wie zijn natuurlijke vijanden zijn. Ook wil Philippart – naast NIOZ-medewerker ook bijzonder hoogleraar ‘Productiviteit van mariene kustecosystemen’ aan de Universiteit Utrecht – te weten komen in hoeverre deze ‘waddensoort’ verschilt van platte oesters die in andere delen van de Noordzee en de Atlantische Oceaan leven.

Uitgestorven in de Waddenzee

Tot het begin van de twintigste eeuw was de platte oester een veelvoorkomende soort in de Waddenzee en de Noordzee, met name op de Oestergronden (een relatief diep gebied zo’n 150 km ten noordwesten van Terschelling). Buiten de Nederlandse wateren komt de platte oester voor van Noorwegen tot aan Noord-Afrika, in de Middellandse Zee en (door introductie) ook in andere delen van de wereld. Door intensivering van de visserij en ziektedruk (parasieten) nam de populatie vanaf het midden van de 19e eeuw snel af. Uiteindelijk zijn de platte oesterbanken geheel uit de Noordzee en Waddenzee verdwenen; de laatste levende in Nederlandse kustwateren is in 1933 gevonden.

Biobouwers in marien ecosysteem

Toen vanaf 2010 op meerdere locaties in de westelijke Waddenzee en zuidelijke Noordzee de platte oester weer opdook, leidde dit tot groot enthousiasme bij zowel natuurbeschermers als vissers. En niet voor niets: de platte oester bouwt natuurlijke riffen, filtert zeewater en zorgt daarmee voor helder water, en de oesterbank biedt een goede schuil- en leefomgeving voor allerlei zeedieren.

Lab-experimenten

Het project moet er uiteindelijk toe leiden dat de huidige platte oesterpopulatie in de Waddenzee en de Noordzee wordt versterkt en uitgebreid, als de natuurlijke omstandigheden dat toelaten. De verwachting is echter dat dergelijk natuurlijk herstel kwetsbaar is. Zo is de verspreidingssnelheid beperkt omdat platte oesters een relatief korte larvale fase kennen. Ook is nog niet duidelijk in hoeverre ze last of profijt hebben van de aanwezigheid van de Japanse oester, een invasieve en dominante soort, en wat de meest kansrijke omstandigheden zouden zijn voor herstel. Verder is nog onbekend of de platte waddenoesters besmet zijn met infecties die remmend zouden kunnen werken op de natuurlijke verspreiding, of dat zij juist hiertegen een resistentie hebben opgebouwd.

Samenwerking

Het NIOZ voert dit onderzoek uit in samenwerking met Edmelja, het Wereld Natuur Fonds (WNF) en het Programma naar een Rijke Waddenzee (PRW). PRW heeft een belangrijke aanjagende rol gehad, onder meer in beschrijvingen van bronpopulaties, financiering en het organiseren van haalbaarheidsonderzoeken. De labexperimenten van NIOZ sluiten goed aan op de praktijkexperimenten voor actief herstel van oesterbanken van het Wereld Natuur Fonds en Stichting ARK in de Voordelta op de Borkumse Stenen en in windpark Gemini.

FILM: Maureen Sikkema NIOZ

rapporten en documenten in dit thema

  • donderdag 15 februari 2018

    Terugkeer Platte Oester

    De platte oester is terug in de Waddenzee. Jarenlang werd gedacht dat de soort was uitgestorven. Dit onderzoek bevestigt nu dat het inderdaad om de platte oester gaat. Er zijn 10 locaties onderzocht en in totaal 51 exemplaren ontdekt. Met name dode schelpen zijn een goede hechtingsplek (PDF, 7.3 Mb).

    naar rapport
  • dinsdag 19 juli 2016

    Factsheet Oesterherstel Waddenzee

    Bureau Waardenburg en Altenburg en Wymenga onderzoeken voor PRW de mogelijke herintroductie van de platte oester in de Waddenzee. Een Factsheet (PDF, 3.2 Mb).

    naar rapport

Misschien wil je dit ook lezen?

maandag 22 oktober 2018

Oesterrapen Waddenzee op nieuwe leest

Het nieuwe afsprakenkader voor het handmatig oesterrapen is vrijwel afgerond. De belanghebbende partijen (visserij, natuurorganisaties en overheden) hebben vooruitlopend op de definitieve beslissing alvast de selectieprocedure voor het handmatig oesterrapen opengesteld. Inschrijven kan vanaf nu.

meer lezen
maandag 19 februari 2018

Dode schelpen belangrijk voor terugkeer platte oester

Met name lege schelpen van kokkels vormen een geschikt substraat voor de vestiging van platte oesterlarven. Maar ook Japanse oesters en tal van andere schelpdiersoorten blijken geschikt voor aanhechting van de platte oester. De verschillen worden vooral bepaald door het aanbod van geschikt substraat.

meer lezen
donderdag 26 oktober 2017

Platte oesters gevonden in de Waddenzee

De platte oester is terug in de Waddenzee. Jarenlang werd gedacht dat de soort was uitgestorven. Een visser ontdekte meerdere exemplaren ten oosten van Texel. Nader onderzoek bevestigt nu dat het om de platte oester gaat. Daarnaast is er nog een andere locatie ontdekt, iets ten zuiden van Vlieland.

meer lezen
woensdag 5 oktober 2016

Terugbrengen platte oester in Waddenzee is gewenst en kansrijk

Het terugbrengen van de platte oester in de Waddenzee is zowel ecologisch als sociaal-maatschappelijk gewenst en kansrijk. Het opstarten van een kleinschalig herstelproject van de platte oester in de Waddenzee zou dan ook een logische vervolgstap zijn om uit te vinden of een mogelijke terugkeer van de platte oester ook op grotere schaal haalbaar is.

meer lezen