Programma naar een rijke Waddenzee

Nieuwsbericht

vrijdag 27 oktober 2017

Exotische Japanse oester vriend en vijand van Waddenzeebewoners

Exoten kunnen nieuwe ziekten meebrengen, maar de inheemse soorten ook beschermen tegen zowel nieuwe als oude ziekten. Hoe dat mechanisme precies werkt, is nu voor het eerst in kaart gebracht door Anouk Goedknegt, VU-promovendus aan het NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee.

Exoten vormen wereldwijd een bedreiging voor mariene ecosystemen. Deze invasieve soorten die door menselijk handelen (aquacultuur, scheepsvracht) in een nieuw gebied komen, gaan de strijd aan met inheemse soorten: ze vreten ze op of overwoekeren complete leefgebieden. Bovendien hebben exoten allerlei effecten op ziekteverspreiding in inheemse kustwateren, zoals bijvoorbeeld in onze Waddenzee.

De Japanse oester is een voorbeeld van zo’n exoot. Hij werd opzettelijk in de Zeeuwse en Noord-Duitse kustwateren geïntroduceerd voor de oesterkweek. Al vrij snel ontstonden zo natuurlijke oesterbanken waarna de Aziatische soort zich succesvol vestigde in de hele Waddenzee. De oester kon zich waarschijnlijk zo snel in de Waddenzee verspreiden, omdat hij een aantal van zijn natuurlijke vijanden, zoals zijn parasieten, miste in zijn nieuwe leefgebied. Onderweg vanuit Azië schudde de oester een deel van zijn oorspronkelijke parasieten van zich af waardoor hij zonder zijn vertrouwde lastpakken een sterke concurrent werd voor de nieuwe soorten om hem heen.

Oesterparasiet besmet Waddenzee schelpdieren
Maar de oester verloor niet al zijn parasieten. Een interessant gegeven voor Goedknegt, want de precieze invloed van die invasieve parasieten op Waddenzeebewoners was nog onduidelijk. In 2011 werd de invasieve oesterparasiet Mytilicola orientalis (een kreeftachtige van maximaal 1 cm groot), voor het eerst gevonden in mosselen. Goedknegt ontdekte dat deze parasiet, die is meegekomen met de Japanse oester, naast mosselen ook nonnetjes en kokkels infecteert. Het aandeel besmette exemplaren bij deze schelpdiersoorten blijkt echter relatief laag (< 10%). Mosselen daarentegen, ervaren dezelfde infectiegraad als oesters, waar soms meer dan de helft van de bemonsterde populatie besmet is.

Angst voor oesterparasiet
Mosselkwekers schrokken van dit nieuws. Het deed hen denken aan de massale mosselsterfte in de jaren ’50. Toen werd de invasieve oesterparasiet Mytilicola intestinalis aangewezen als veroorzaker van massale mosselsterfte in Zeeland en de Waddenzee. Uit het onderzoek van Goedknegt naar de effecten van de nieuwe parasiet Mytilicola orientalis, blijkt echter dat deze exotische parasiet niet zorgt voor dodelijke infecties, maar alleen voor lichte verslechtering van de conditie van mosselen. Hij peuzelt alleen kleine beetjes van zijn gastheer op en voedt zich soms ook met zijn maag- en darminhoud.

Oester kan mosselen ook beschermen tegen infecties
Toch is de oester niet alleen een vijand van de mossel. Goedknegt ontdekte ook dat hij mosselen kan beschermen tegen infecties van hun parasieten. De oester filtert larven van mosselparasieten uit het water en eet ze op. Gunstig voor de mossel want die is zijn parasieten liever kwijt dan rijk. Uit veldexperimenten is gebleken dat wanneer mosselen zich diep in de oesterbank nestelen, ze uit de gevarenzone voor sommige mosselparasieten blijven. Ook vogels en krabben kunnen mosselen op deze manier moeilijker bereiken. De mossel moet er alleen wel een prijs voor betalen: door zich tussen de oesters te verstoppen kan hij veel minder voedsel uit het water filteren.

Waddenzee telt 50 invasieve soorten
De Waddenzee telt 50 invasieve soorten. Dat hun meegebrachte parasieten effect hebben op inheemsen soorten staat buiten kijf, maar zegt Goedknegt omdat “de gevolgen voor inheemse soorten zowel goed als slecht kunnen uitpakken, vereist dat extra aandacht van kwekers, natuurbeschermingsorganisaties en beleidsmakers”.

BRON: Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ)

Meer informatie: website  NIOZ

rapporten en documenten in dit thema

  • dinsdag 4 oktober 2016

    Haalbaarheidsstudie Oesters

    Een verkenning naar de haalbaarheid van een herintroductie van de platte oester in de Nederlandse Waddenzee (PDF, 5.3Mb).

    naar rapport
  • zondag 21 augustus 2016

    Oesterbanken en Scholekster

    Hoe meer oesters er zijn op een schelpdierbank, des te minder aantrekkelijk wordt die voor de bedreigde Scholekster. Onderzoek Sovon en NIOZ in opdracht van PRW (PDF, 4.2 Mb).

    naar rapport
  • woensdag 16 maart 2016

    Rol van de Japanse Oester in de Waddenzee

    Indrukken uit het veld. augustus 2011 (pdf, 1.6 Mb)

    naar rapport

Misschien wil je dit ook lezen?

donderdag 26 oktober 2017

Platte oesters gevonden in de Waddenzee

De platte oester is terug in de Waddenzee. Jarenlang werd gedacht dat de soort was uitgestorven. Een visser ontdekte meerdere exemplaren ten oosten van Texel. Nader onderzoek bevestigt nu dat het om de platte oester gaat. Daarnaast is er nog een andere locatie ontdekt, iets ten zuiden van Vlieland.

meer lezen
woensdag 5 oktober 2016

Terugbrengen platte oester in Waddenzee is gewenst en kansrijk

Het terugbrengen van de platte oester in de Waddenzee is zowel ecologisch als sociaal-maatschappelijk gewenst en kansrijk. Het opstarten van een kleinschalig herstelproject van de platte oester in de Waddenzee zou dan ook een logische vervolgstap zijn om uit te vinden of een mogelijke terugkeer van de platte oester ook op grotere schaal haalbaar is.

meer lezen
woensdag 23 september 2015

Raapstrategie Japanse oesters; een dag mee met de UQ4

PRW is een dag met de UQ4 van Jaap Vegter mee op pad geweest om het oesterrapen in de praktijk te ondervinden. Uiteindelijk doel is om een raapstrategie te ontwikkelen die aansluit bij de natuurwaarden van de Waddenzee en die voldoende rendement oplevert voor vissers.

meer lezen
dinsdag 12 juni 2012

Japanse oester in de Nederlandse Waddenzee: een nuttige exoot?

De Japanse oester is een schelpdier dat van buiten Nederland is gekomen en de Waddenzee snel heeft gekoloniseerd. Gevaarlijk of nuttig? Op 4 juni heeft het Programma naar een Rijke Waddenzee een workshop gehouden over de rol van deze exoot in de Waddenzee. Een kleine 30 personen uit de wereld van waddenbeleid, -beheer, -medegebruik en –wetenschap waren aanwezig.

meer lezen